Evenals de geuze behoren bieren van het type Vlaams bruin en Vlaams rood tot de unieke Belgische bieren met een rijke historie en traditie. Er zijn twee belangrijke productiecentra van deze typen, namelijk Oudenaarde in Oost Vlaanderen en Roeselare in West-Vlaanderen. Een belangrijke reden is het water, dat zowel sterk kalk- en ijzerhoudend is en daardoor uiterst geschikt is voor het brouwen van donkere bieren.
Gelet op de smaakvervlakking en de tendens om veel bieren wat zoeter te maken, worden deze bieren gerekend tot een bedreigde biersoort. Gelukkig doen de bierbrouwerijen door middel van promotie en aansprekende reclamecampagnes hun best om deze typen te behouden.


a.Vlaams bruin of Oudenaards bruin

Tot Vlaams bruin horen bieren van hoge gisting met een licht zoete tot een licht bittere smaak met hier en daar een subtiele melkzurige toets, die een aangename afdronk geven. Het alcoholpercentage kan variëren van 4,7% tot zelfs 8 % vol. alcohol. Na de hoofdgisting en rijping in (oude) eikenhouten vaten ontstaat de karakteristieke zurige smaak. De oude bieren worden versneden met jongere bieren en de rijping duurt vaak van een paar maanden tot een jaar en zelfs tot twee jaar. Bij het versnijden van de bieren komt uiteraard het vakmanschap van de brouwer om de hoek kijken. Aangezien veel bieren van dit type uit de omgeving van Oudenaarde komen worden ze ook Oudenaards bruin genoemd.
Deze historische plaats met haar intieme centrum, kent nog drie brouwerijen die dit type bieren brouwen: Liefmans, Roman en Cnudde. Brouwerij Clarijsse brouwt sedert 2000 niet meer. Haar bekende bruin bier Felix wordt tegenwoordig bij brouwerij Verhaeghe in Vichte gebrouwen.

Een topper is ongetwijfeld Liefmans Goudenband met een alcoholpercentage van 8 % vol. alcohol. Dit bier doet aan wijn denken met een licht zure smaak. In de fles, omhuld met dun papier, vindt een tweede gisting plaats. Er zijn twee varianten, een met een hergisting op fles (8 % vol. alcohol) en een die niet hergist (7,5 % vol. alcohol). De eerste variant wordt hoofdzakelijk in België op de markt gebracht. Fantastische bieren om heerlijke stoofpotten van gevogelte, vlees of wild mee te bereiden!

Naast Liefmans Goudenband kunnen we nog noemen: Liefmans Oud bruin, Felix Oudenaards Oud bruin, Cnudde Oudenaards bruin, Roman Oudenaards, Petrus Oud bruin en Bellegems bruin.
Buiten Oost-Vlaanderen is er de Mechelse Bruinen, gebrouwen door brouwerij Het Anker in Mechelen.

De term Oud bruin heeft overigens niets te maken met het Nederlandse bier van het type Oud bruin, dat vaak vrij zoet is en de karakteristieke zoet-zurige smaak mist.

b.Vlaams rood

Vlaams rood is een bier van hoge gisting fris zurig van smaak met veel subtiele zoete smaaknuances. Dit type bier wordt gebrouwen met roodachtige gerstemout. Het alcoholpercentage schommelt tussen de 5 % en 6,5 % vol. alcohol. De hoofdgisting wordt gevolgd door rijping in (oude) eikenhouten vaten. Als gevolg hiervan ontstaat de fris zure smaak door een melkzuurinfectie. Na deze rijping wordt het bier versneden met jong bier en opnieuw gelagerd voor een derde gisting. Deze lagering kan variëren van enkele maanden tot enkele jaren.

Rodenbach Klassiek (5 % vol. alcohol) en Rodenbach Grand Cru (6,5 % vol. alcohol) behoren tot de toppers onder het Vlaams rood. Rodenbach Klassiek heeft een frisse, fruitige geur en is door bierkenner bij uitstek Michael Jackson ooit getypeerd als ‘the most refreshing beer in the world’. Rodenbach Grand Cru is iets langer gerijpt, waardoor de subtiele smaak van eikenhout nadrukkelijker naar voren komt.

Deze traditierijke bieren worden in het West-Vlaamse plaatsje Roeselare in indrukwekkende eikenhouten vaten gelagerd die tot het plafond reiken. Sedert enkele jaren valt de brouwerij van Rodenbach onder de directie van brouwerij Palm in Steenhuffel.

Andere smakelijke bieren van het type Vlaams rood zijn o.a. Duchesse de Bourgogne en Vichtenaar van brouwerij Verhaeghe, Bacchus van brouwerij Van Honsebrouck en Ichtegems Oud bruin van brouwerij Strubbe.

De zo karakteristieke lagering in (oude) eikenhouten vaten, die ook wordt toegepast bij de meeste gueuze bieren, wordt nog toegepast bij brouwerij Bavik (Petrus bruin), Bockor (Bellegems bruin), Rodenbach, Van Honsebrouck en Verhaeghe. In deze vaten heeft vroeger wijn, port, sherry, madeira en soms Calvados gezeten.

Vlaams bruin en rood zijn uitermate geschikt om te gebruiken in marinades voor vlees, gevogelte en wild, door hun karakteristieke melkzurige toetsen. Ook stevige soorten vis zoals zalm, zalmforel, makreel, tonijn en zwaardvis krijgen een subtiele licht zoetzure smaak. Bijzonder smakelijk zijn dunne plakjes verse zalm, zalmforel, of heilbot gemarineerd in Rodenbach of Rodenbach Grand Cru.

Ook in dressings voor salades kan azijn door dit type bier, vooral het Vlaams rood, worden vervangen.
In Roeselare en omgeving wordt Rodenbach nog steeds gebruikt in stoofpotten met konijn en pruimen. Gekookte mosselen met Rodenbach is een zeer bekend gerecht. Gebakken mosselen met een scheutje Rodenbach en al of niet gegratineerd met kaas, is ook een smakelijk gerecht. Het is bepaald niet overdreven om te stellen, dat de streekkeuken van Roeselare en wijde omgeving in het teken staat van Rodenbach.

Gebakken kippen-, runder- of kafslever en niertjes, al of niet in combinatie met gebakken uien en knoflook, krijgen een extra volle smaak door toevoeging van wat Vlaams rood aan het bakvocht.

Stoofpotten met gevogelte (o.a. eend, kip, fazant) en wild, al of niet in combinatie met kersen, gedroogde pruimen, dadels of vijgen krijgen door toevoeging van dit type bier een subtiel fris accent. Overigens kunnen veel gerechten die met gueuze (zie: Koken met geueze) worden bereid, ook bereid worden met Vlaams bruin en rood.

Vlaams bruin en rood kunnen in verschillende koude salades van vers fruit worden verwerkt en ook in desserts met warm fruit, zoals bijvoorbeeld kersen (krieken), appels, peren, pruimen. Bijzonder smakelijk zijn kersen of gedroogde, ontpitte pruimen die worden verwarmd in Vlaams bruin of rood of in compotes en chutneys waarin verschillende soorten fruit zijn verwerkt.

Han Hidalgo

(met dank aan o.a. Derek Walsh (de auteur van Biertypengids) voor zijn suggesties.)